Belvedere-wijk

Het Belvedere en Klimt’s beroemdste doek

Het Bovenste Belvedere herbergt wat wellicht het meest bezochte schilderij van Centraal-Europa is: Gustav Klimt’s De Kus (1907–08). Op een veld van bladgoud omarmen twee figuren — een man en een vrouw — elkaar in een mantel van Byzantijns gepatroneerd goud, de gezichten gebogen, de omringende duisternis gesuggereerd eerder dan uitgesproken. Het goud is echt bladgoud dat op het oppervlak is aangebracht. De bloemen aan de basis zijn geschilderd met botanische precisie. De figuren zijn herkenbaar als ondubbelzinnig menselijke wezens binnen een bijna volledig abstracte decoratieve omgeving. Het is tegelijkertijd een van de meest intieme en meest formeel ambitieuze schilderijen van het vroege 20e eeuw, en het trekt langere rijen in zijn zaal dan de Mona Lisa in het Louvre — in verhouding tot de omvang van de instelling.

Maar het Belvedere reduceren tot De Kus zou een opmerkelijke collectie tekortdoen. De vaste collectie beslaat Oostenrijkse kunst van de barokperiode tot de Weense Secessie en het Oostenrijkse expressionisme — met belangrijke werken van Egon Schiele, Oskar Kokoschka en een sterke selectie 18e-eeuwse Europese schilderkunst, waaronder Vlaamse en Italiaanse werken uit Prins Eugens oorspronkelijke collectie. Het gebouw zelf, gebouwd voor Prins Eugenius van Savoye tussen 1717 en 1723 naar ontwerpen van Johann Lukas von Hildebrandt, is een van de fraaiste barokke paleizen van Europa — en anders dan Schönbrunn of de Hofburg werd het gebouwd voor plezier en vertoon in plaats van praktisch bestuur, wat het een lichtere, theatralere kwaliteit geeft.

Bovenste Belvedere

Het Bovenste Belvedere herbergt de vaste collectie verdeeld over drie verdiepingen, elk gewijd aan een specifieke periode van de Oostenrijkse kunstgeschiedenis. De begane grond bevat middeleeuws en barok werk, waaronder diverse altaarstukken uit opgeheven Oostenrijkse kloosters en een degelijk overzicht van 17e-eeuwse Oostenrijkse religieuze schilderkunst. De eerste verdieping is waar de meeste bezoekers het meeste tijd doorbrengen — de Klimt-zalen (diverse hoofdwerken, niet alleen De Kus, waaronder Judith I en de uitgebreide collectie voorbereidende studies) en de Schiele- en Kokoschka-collecties die de Secessie- en expressionismecollecties van het Belvedere tot de diepste ter wereld maken. De bovenste verdieping biedt een overzicht van de Oostenrijkse Biedermeierschilderkunst uit het vroege 19e eeuw — een periode die vaak over het hoofd wordt gezien maar gekenmerkt wordt door een scherpogige huiselijkheid: de schilders uit het Biedermeier-tijdperk documenteerden het burgerlijke Weense leven met een specificiteit die een buitengewoon sociaal document vormt.

Koop een toegangskaart voor het Bovenste Belvedere met de vaste collectie — de online reservering vermijdt de rij bij de ingang, die op drukke dagen halverwege de ochtend aanzienlijk kan groeien, en bevestigt uw toegangstijd.

Een privé rondleiding door het Belvedere en Klimt is de beste manier om de symboliek in De Kus en Klimts relatie met zijn modellen, mecenassen en de Secessiebeweging te begrijpen — het verhaal achter het schilderij is aanzienlijk rijker met een deskundige gids die de context uitlegt die de zaalkaartjes alleen niet kunnen bieden.

Onderste Belvedere en Orangerie

Het Onderste Belvedere (aan het noordeinde van de formele tuinen, met een aparte ingang via de Rennweg) herbergt het Barokmuseum en de Orangerie. Het Barokmuseum toont de oorspronkelijke collectie van Prins Eugenius, inclusief de marmeren sculpturen die ooit de grote trap van het paleis sierden voordat ze om conserveringsredenen naar binnen werden overgebracht. De werken hier — van Georg Raphael Donner en Balthasar Permoser onder anderen — vertegenwoordigen het hoogtepunt van de Oostenrijkse en Centraal-Europese barokbeeldhouwkunst en zijn historisch even belangrijk als wat dan ook in het Bovenste Belvedere.

De Orangerie beslaat een lange, tongewelfzaal die werd ontworpen om tropische planten te overwinteren — een praktische ruimte die is getransformeerd tot een van de mooiste tentoonstellingszalen van Wenen. Ze biedt onderdak aan tijdelijke tentoonstellingen en regelmatig aan klassieke concerten in een intieme setting die de schaal van het Bovenste Belvedere niet toelaat.

Het Onderste Belvedere wordt stelselmatig overgeslagen door bezoekers die rechtstreeks naar het Bovenste Belvedere gaan voor De Kus en daarna vertrekken. Combitickets voor beide gebouwen zijn beschikbaar en vertegenwoordigen een goede prijs-kwaliteitverhouding. De Marmerzaal in het Onderste Belvedere is alleen al een bezoek waard — een vergulde, gefreskode ceremoniële zaal waarvan het plafondfresco van Martino Altomonte Apollo en de Muzen afbeeldt, terwijl het ruitersportret van Prins Eugenius in vol ornaat de oostmuur domineert. Het is een van de mooiste interieurs van Oostenrijk.

De tuinen

De formele Franse tuinen tussen de twee paleizen zijn vrij toegankelijk via de hoofdpoort aan de Prinz-Eugen-Strasse (geopend vanaf 06:30). De centrale as, die loopt van de fontein van het Onderste Belvedere door de sierperkjes naar de grote ingang van het Bovenste Belvedere, is een van Wenen’s fraaiste formele tuinpromenades — en een van de zeer weinige grote barokke tuinsequenties in de stad die zonder een paleiskaartje werkelijk toegankelijk is.

Sfinxsculpturen flankeren de treden op de centrale as; de spiegelbekkens voor het Bovenste Belvedere weerspiegelen de paleisgevels — een compositie die het meest effectief is in het ochtendlicht wanneer het gebouw naar de zon is gericht. De formele perkjes aan weerszijden van de centrale as werden eind 20e eeuw gerestaureerd naar hun 18e-eeuwse ontwerpen en beplant met tijdgebonden soorten — gesnoeide hagen, rozen en de sierkunstgroentesoorten die de 18e-eeuwse tuinkunst in geometrische vakken prefereerde.

De Alpentuin (Alpengarten) aan de oostelijke rand van het Belvedere-terrein is een van de oudste alpiene plantentuinen van Europa, al vanaf 1803 ononderbroken in cultuur. Hij is van april tot juli open met een apart entreegeld en is gespecialiseerd in hoogalpiene Centraal-Europese soorten — dwergconiferen, alpiene wilde bloemen en rotstuinplanten die in geen enkele andere Weense tuin hun gelijke hebben. Gespecialiseerd maar uitstekend voor tuinliefhebbers.

Hoe er te komen

Tram D van de Schwarzenbergplatz naar Schloss Belvedere duurt circa 10 minuten vanaf de Ring — direct en betrouwbaar. Te voet vanuit het Hauptbahnhof (centraal station): 15 minuten via de Arsenalstrasse. Te voet vanuit de Innere Stadt: 25 minuten langs de Schwarzenbergplatz, door een van Wenen’s fraaiste 19e-eeuwse woonstraten. De wandeling van de Schwarzenbergplatz door de Landstrasse-wijk geeft een goed beeld van hoe het Belvedere zich verhield tot de stad — het werd net buiten de oude stadsgrens gebouwd, op een positie die de tuinen toestond zich uit te strekken in de richting van de heuvels.

Belvedere 21

Het Belvedere 21 — voorheen het Oostenrijkse Paviljoen op de Wereldtentoonstelling van 1958 in Brussel, verplaatst naar Wenen en in 2011 heropend als tentoonstellingsruimte — staat in het park Schweizergarten ten zuiden van het Südbahnhof, op ongeveer 15 minuten lopen van het Bovenste Belvedere. Het is gespecialiseerd in hedendaagse Oostenrijkse kunst van 1945 tot heden: een bewust minder bezochte tak van de Belvedere-groep, waardoor het een van de meest lonende ruimten is voor wie geïnteresseerd is in Oostenrijkse naoorlogse abstractie, het Weens Actionisme en de generaties Oostenrijkse kunstenaars die daarop volgen. Het gebouw, een modernistische glas-en-staalconstructie van Karl Schwanzer, is zelf een belangrijk architectuurwerk uit de jaren vijftig, en het contrast met de barokke formaliteit van het hoofdcomplex is bewust extreem.