Baden bei Wien

Baden: wiedeńskie uzdrowisko

Baden bei Wien — nie mylić z Baden-Baden w Niemczech ani z szwajcarskim kantonem Argowia — przez ponad sto lat był letnią stolicą dworu Habsburgów. Cesarz Franciszek I przenosił tu swój dwór każdego lata od 1803 roku, a za nim podążała cała wiedeńska arystokracja, zamieniając to małe uzdrowisko w sezonowy drugi Wiedeń. Architektura miasta odzwierciedla ten niezwykły okres: formalny Kurpark, kasyno (najstarsze w Austrii, założone w 1812 roku), neoklasyczne kamienice wyściełające ulice między Kurparkiem a starym centrum — wszystko zbudowane lub przebudowane na początku XIX wieku, gdy Baden był jednocześnie uzdrowiskiem i siedzibą cesarskiej władzy.

Ludwig van Beethoven spędził tu 15 kolejnych letnich sezonów, wynajmując mieszkania w ponad 30 różnych domach w Baden w trakcie pobytów rozciągających się od początku lat 1800 do lat 1820. Komponował IX Symfonię podczas swoich pobytów — pracując przez głuchotę, która zmuszała go do słyszenia muzyki jedynie w wyobraźni, przemierzając ścieżki w dolinie Helenental, którymi można spacerować do dziś. Mozart, Schubert, Grillparzer i Brahms — wszyscy bywali tu w krótszych wizytach; związek Badenu z wiedeńską wysoką kulturą jest tak głęboki, jak w jakimkolwiek innym małym austriackim miasteczku.

Źródła termalne leżące u podstaw uroku Badenu są wykorzystywane od czasów rzymskich. W epoce rzymskiej miasto znane było jako Aquae Pannoniae — ciepła, siarkowa woda wypływająca naturalnie w temperaturze około 36 °C z głębokości kilkuset metrów pod powierzchnią. Nowoczesne obiekty Thermalstrandbadu i Römertherme są nieporównywalnie wygodniejsze od wszystkiego, co znali legioniści, ale sama woda jest chemicznie niezmieniona — ta sama siarkowa ciepłota, która przyciągała pierwszych kuracjuszy dwa tysiące lat temu.

Jak dotrzeć

Badner Bahn — regionalna linia tramwaju szynowego z własnym torowiskiem — odjeżdża z przystanku bezpośrednio przy Wien Oper/Karlsplatz w centrum miasta i dociera do głównej stacji w Baden w około 60 minutach bez przesiadki (z przystankami na przedmieściach po drodze). To bezpośrednie połączenie z odjazdami co 15–30 minut, zdecydowanie najwygodniejsza opcja z centrum. Południowy kres trasy leży w samym sercu strefy pieszej Baden, kilka minut spacerem od Kurparku.

S-Bahn S1 z Wien Mitte/Landstrasse dociera do Baden w około 30 minut — szybciej, ale odjeżdża ze stacji S-Bahn, a nie z centrum, przez co całkowity czas podróży jest porównywalny. Dla większości gości mieszkających centralnie w Wiedniu Badner Bahn jest wygodniejszym wyborem.

Wycieczka pół dnia — Las Wiedeński i Mayerling może być przedłużona lub dostosowana tak, aby objąć Baden; obejmuje południowo-zachodni obszar Wiednia i naturalnie łączy się z popołudniem w Baden.

Co robić

Kurpark to przestrzenne i społeczne serce Badenu — formalny park wzdłuż rzeki Schwechat z przyjemną promenadą o długości 2 km między dorodnym drzewostanem, zadbanymi klombami i głównymi budowlami obywatelskimi z epoki uzdrowiskowej. Casino Baden przy brzegu parku to najstarsze kasyno w Austrii, działające nieprzerwanie od 1812 roku i warte odwiedzin choćby dla samego wnętrza. Dom Kongresowy za nim gości koncerty i wydarzenia przez cały rok. Beethovendenkmal — brązowy posąg kompozytora w typowej dramatycznej pozie — stoi przy centralnej fontannie parku, a ławkowe alejki wokół to te same ścieżki, po których sam Beethoven odbywał swój codzienny spacer.

Muzeum Beethovena (Rathausgasse) — dom przy Rathausgasse, w którym Beethoven spędził kilka letnich sezonów i pracował nad IX Symfonią, jest dziś małym, ale naprawdę nastrojowym muzeum. Pokoje przywrócono do przybliżonego wyglądu z początku XIX wieku, a wystawy opowiadają o jego szczególnych związkach z Baden poprzez listy, rękopisy i osobiste przedmioty. Dla tych, którzy odwiedzili już większe pomniki Beethovena w Wiedniu, to bardziej kameralne i skupione dopełnienie — miejsce, gdzie praca naprawdę się odbywała, a nie ogólne muzeum biograficzne.

Thermalstrandbad — kompleks odkrytych basenów termalnych, otwarty od późnej wiosny do wczesnej jesieni (dokładna pora roku bywa różna). To największy odkryty kompleks kąpiel termalnych w Austrii, z basenem głównym utrzymywanym w komfortowej temperaturze 34 °C, strefą dla dzieci ze zjeżdżalniami wodnymi i obszernym leżakowiskiem. Spędzenie tu całego przedpołudnia lub popołudnia — pływanie w naprawdę ciepłej wodzie mineralnej na świeżym powietrzu — doskonale łączy się z lekkim lunchem w jednej z kawiarni przy Kurparku. Atmosfera jest wyraźnie leniwa: austriackie rodziny na weekendowym wypadzie, emerytowane wiedeńskie pary, okazjonalny sportowy gość pływający długości w chłodniejszym basenie sportowym obok głównej strefy wody termalnej.

Römertherme — całoroczne kryte centrum termalne w centrum miasta, mieszczące się w nowoczesnym, specjalnie zbudowanym obiekcie kilka minut spacerem od Kurparku. Bardziej nastawione na wellness niż odkryty Thermalstrandbad, z pełną gamą gabinetów zabiegowych, saun i łaźni parowych obok głównych basenów. To opcja na zimniejsze miesiące, gdy obiekty zewnętrzne są zamknięte.

Dolina Helenental — być może najpiękniejszy łatwy spacer w regionie wiedeńskim. Helenental to wąwóz wyrzeźbiony przez rzekę Schwechat, zaczynający się na skraju zabudowanej strefy Badenu i rozciągający się kilka kilometrów w zalesionych wzgórzach na południowym zachodzie. Ścieżka wzdłuż rzeki (około 1,5–2 godzin w obie strony w spokojnym tempie) prowadzi przez las z nieustannie słyszalną wodą, po drodze odsłaniając dwie ruiny średniowiecznych zamków na zboczach ponad wąwozem: Rauheneck na skale bezpośrednio nad ścieżką i Rauhenstein dalej, oba widoczne przez drzewa i oba z okresu średniowiecza. Żaden z nich nie jest otwarty ani dostępny, ale pięknie kadrują spacer — właśnie ta kombinacja naturalnego krajobrazu i romantycznych ruin, która przyciągała Beethovena i Schuberta do Badenu w pierwszej kolejności.

Samo miasto

Stare centrum Badenu — piesza Hauptplatz i ulice od niej odchodzące — jest skromne rozmiarami, ale architektonicznie spójne; większość budynków pochodzi z odbudowy po wielkim pożarze w 1812 roku. Neoklasyczne elewacje wzdłuż Pfarrgasse i Kaiser-Franz-Ring są niezwykle jednorodne i zadbane jak na małe austriackie miasto prowincjonalne. Pfarrkirche St. Stephan na głównym placu ma romańskie jądro, ale została w dużej mierze przebudowana w stylu barokowym; wnętrze jest spokojniejsze i mniej zdobne niż porównywalne kościoły wiedeńskie, co czyni je przyjemnym przystankiem.

Kultura winiarska miasta jest mniej znana niż kąpiele termalne, ale warta uwagi: Baden leży przy północnej granicy Thermenregion, jednego z głównych regionów winiarskich Dolnej Austrii, produkując przyzwoite Pinot Noir (Blauburgunder) i miejscowy Badener Gemischter Satz (mieszanka poletka, odpowiednik wiedeńskiego Gemischter Satz). Kilka sklepów winiarskich i Heurigen (winiarnych tawern) w okolicznych wsiach serwuje lokalne wina wraz z nieodzownym Apfelstrudelем.

Kiedy odwiedzić

Odkryty basen termalny (otwarty mniej więcej od maja do września) to główna sezonowa atrakcja i główny powód, dla którego większość gości wybiera lato. Ale Baden nagradza wizyty niemal o każdej porze roku. Jesienią spacer przez Helenental jest najpiękniejszy — okap buków i dębów przebarwia się w październiku na żółto-pomarańczowo, a światło w dolinie pada pod kątami, które sprawiają, że zrujnowane wieże wyglądają jak malowane. Kasyno i sala koncertowa Badenu działają przez cały rok, zapewniając kulturalny program przez miesiące zimowe. Jarmark bożonarodzeniowy na Hauptplatz jest skromny, ale autentyczny — lokalny targ, nie turystyczne widowisko — a miasto w grudniu emanuje spokojną, lekko przebrzmiałą elegancją, którą letnie tłumy mają zwyczaj zakrywać.

Wiosennni goście w kwietniu i maju zastaną Kurpark w pełnym rozkwicie, a ścieżkę w Helenentalu wolną od letniego upału. Dla gości przyjeżdżających na termy pory przejściowe są najbardziej wypoczynkowe: Römertherme jest znacznie mniej zatłoczona we wtorek w październiku niż w sobotę w lipcu, a beztroski rytm jest naprawdę tym, o co chodzi w Baden.