Museumsquartier

Wenen’s culturele kwartier

Het Museumsquartier (MQ) beslaat de voormalige keizerlijke hofstal, in 1725 gebouwd door Fischer von Erlach om de paarden van de Habsburgers en de koninklijke koetsen tijdens bezoeken aan het Hofburg te huisvesten. De omvorming van dit imposante barokke complex tot een van Europa’s grootste museumcomplexen — voltooid in 2001 — was een van de ambitieuze culturele projecten in de Oostenrijkse naoorlogse geschiedenis, en het werkt grotendeels. Het centrale binnenplein, aan de buitenkant geflankeerd door barokke stalarchitectuur en aan de binnenkant door gedurfde hedendaagse bouwwerken, fungeert vandaag als een sociale hub die het karakter van de hele buurt heeft veranderd: buitenplaatsen, foodtrucks en de beroemde MQ Enzis (de kleurrijke plastic ligstoelen) vullen op warme avonden met Weense studenten en kantoorwerkers, en creëren iets dat oprecht aanvoelt als een openbare huiskamer.

Vanuit de Neubaugasse en Mariahilfer Strasse aan de 7e-districtzijde is het MQ vijf minuten lopen van de Ringstrasse. Het ligt in een buurt die bekend staat om onafhankelijke cafés, vintagewinkels, platenwinkels en een meer doorleefde sfeer dan de toeristisch geconcentreerde Innere Stadt. De straten die van de Mariahilfer richting het 7e district lopen — Kirchengasse, Zieglergasse, Neustiftgasse — zijn het verkennen waard na de musea.

Wat er in het Museumsquartier te vinden is

Leopold Museum — de kern van het MQ voor de meeste kunstbezoekers. Rudolf Leopold, een Oostenrijkse oogarts met een van de grote obsessieve blikken van de 20e eeuw, bracht vijftig jaar door met het samenstellen van deze collectie voordat de Oostenrijkse staat die in 2001 kocht en er een museum omheen bouwde. De collectie concentreert zich op Egon Schiele, met ‘s werelds grootste Schiele-collectie — meer dan 2.500 werken, waaronder veel van de schilderijen die zijn reputatie als psychologisch meest ongepolijste kunstenaar van de Weense Secession vestigden. Gustav Klimt is ook sterk vertegenwoordigd, met belangrijke schilderijen die niet in het Belvedere hangen. Het museum bevat ook architectuurtekeningen van Otto Wagner, werken van Oskar Kokoschka en een sterke vertegenwoordiging van het Weense expressionisme in bredere zin. Reken 1,5–2 uur voor de vaste collectie; de tijdelijke tentoonstellingen, die neigen naar Oostenrijks modernisme, kunnen er nog een uur bij optellen.

MUMOK (Museum Moderner Kunst) — de donkere basaltgevel in contrast met het witte kalksteen van het Leopold maakt het MUMOK het architectonisch meest onderscheidende museumgebouw van Wenen. De collectie dekt bewegingen uit de 20e en 21e eeuw met echte diepgang: een groot Pop Art-bestand (een van Europa’s meest significante Warhol-collecties), Fluxus, Weens Actionisme (de verontrustende en belangrijke Oostenrijkse beweging uit de jaren 60 die Schiele ingetogen doet lijken) en sterke hedendaagse internationale aankopen. Tijdelijke tentoonstellingen roteren elke paar maanden en neigen naar uitdagende internationale hedendaagse kunst. De architectuur alleen al — zeven verdiepingen spiraalvormige tentoonstellingsruimte, elke verdieping iets verspringend — is het bezoek waard.

Kunsthalle Wien — twee tentoonstellingsruimten binnen het MQ gericht op hedendaagse kunst met een sociale of politieke dimensie. De toegangsprijs is lager dan het Leopold of MUMOK; de programmering is consequent avontuurlijk en soms uitdagend op manieren die de grotere instellingen vermijden. Goed voor bezoekers die willen zien wat de Weense hedendaagse kunstscene belangrijk vindt.

ZOOM kindermuseum — specifiek ontworpen voor kinderen tot 14 jaar, met interactieve tentoonstellingen die regelmatig wisselen. Uitstekend voor gezinnen met jonge kinderen die Schieles schilderijen in het Leopold een uitdaging vinden. Vooraf boeken is raadzaam omdat sessies vol raken.

Architekturzentrum Wien (AzW) — architectuurmuseum met een vaste tentoonstelling over Oostenrijkse bouwkunst van 1960 tot heden, een uitgebreid archief van architectuurtekeningen en maquettes, en een boekwinkel die echt goed is voor architectuurliteratuur. De permanente tentoonstelling «a_schau» is een van de meest uitgebreide introducties tot de Oostenrijkse naoorlogse architectuur die beschikbaar zijn.

Albertina en Kunsthistorisches Museum

Twee grote musea vlakbij het MQ maar er technisch buiten zijn onmisbaar voor elke kunstgerichte dag in Wenen:

De Albertina — op het Albertinaplatz, ingebouwd in de vestingwal van de Augustijner vleugel van het Hofburg — herbergt een van ‘s werelds grote grafische kunstcollecties: meer dan een miljoen werken op papier, met Dürers Haas en Biddende Handen onder de bekendste bezittingen. De hoofdverdieping biedt ook grote tijdelijke tentoonstellingen (Monet, de Impressionisten, grote retrospectieven) die regelmatig ochtendslots weken van tevoren volboeken. Boek Albertina-tickets vooraf voor grootschalige tentoonstellingen, met name in het voorjaar en de herfst wanneer de Weense culturele agenda het drukst is.

Het Kunsthistorisches Museum (KHM), tegenover het Naturhistorisches aan het Maria-Theresien-Platz, is Wenen’s belangrijkste kunstmuseum — de keizerlijke collectie die over vier eeuwen van Habsburgse acquisitie werd samengesteld, van het oude Egypte tot de Vlaamse meesters, met Bruegels Jagers in de sneeuw en de grootste Vermeer-collectie buiten het Mauritshuis onder de hoogtepunten. Het dagticket geeft meerdere keren toegang en omvat het Muntkabinet en de Egyptische collectie in de Kunstkammer-vleugel. Plan een volledige ochtend in; veel bezoekers keren op een tweede dag terug.

Het MQ-binnenplein

Het MQ-binnenplein is gratis en dagelijks open, waardoor het een van de meest democratische openbare ruimten van Wenen is — een barokke binnenplaats waar je op een Enzi kunt zitten en lezen, koffie kunt drinken bij het binnenplaatskiosk, of simpelweg de stad kunt gadeslaan terwijl ze haar gang gaat, omgeven door 300 jaar oude architectuur. In de zomer (juni–september) blijft het levendig tot laat in de avond. Het contrast tussen de Fischer von Erlach-barokvleugels en de hedendaagse museumgebouwen van Laurids en Manfred Ortner — het ene gebouw witte steen, het andere donker basalt, in de barokke binnenplaats ingevoegd op een manier die een ramp had kunnen zijn maar dat op de een of andere manier niet is — is opzettelijk en treffend.

Eetopties binnen het MQ zijn beter dan in de meeste museumcomplexen: het Glacis Beisl-restaurant aan de tuinrand van het MQ (grenzend aan het Museum im Burggarten) is een van Wenen’s meest atmosferische zomereetopties in de buitenlucht, met tafels tussen oude kastanjebomen en een menu dat Oostenrijkse klassiekers serieus neemt. Het Café Leopold binnen het Leopold Museum heeft een betrouwbaar lunchmenu en een terras als het weer het toelaat.

De buurt: Neubau

Het 7e district (Neubau) rondom het MQ is een halve dag op zich waard — vermoedelijk de interessantste buurt in Wenen voor onafhankelijke winkels, restaurants en de bijzondere Weense koffiehuis­cultuur die de meer gepolijste variant in de Innere Stadt weerstreeft. De straten tussen de Mariahilfer Strasse en de Liniengasse zijn dicht bezaaid met koffiebars, boekwinkels, Japanse en Koreaanse restaurants, en een vinylcultuur die verschillende gespecialiseerde winkels draaiende houdt. De zaterdagmarkt op de Siebensternplatz trekt bewoners van de hele stad.

Hoe lang verblijven

Eén museum degelijk: minimaal 1,5–2 uur. Twee musea (Leopold plus MUMOK is de natuurlijke combinatie) maakt een volledige halve dag, zeker met lunch. Het MQ-complex alleen — binnenplein, Kunsthalle en één groot museum — vult een comfortabele ochtend.

Voor een gecombineerd bezoek aan de Ringstrasse en het Museumsquartier plan je een volle dag: KHM ‘s ochtends (reken minimaal 2,5 uur), lunch op het MQ-binnenplein (30–45 minuten), Leopold of MUMOK ‘s middags. Dit is een van de beste dagplannen van Wenen voor elke serieuze kunstliefhebber.